Słowo “reumatyzm”, funkcjonujące w języku potocznym, najczęściej kojarzone jest z bólami kości i stawów. Nie ma jednak precyzyjnej odpowiedzi, ani konkretnej choroby, którą tym mianem się określa. Z fachowego punktu widzenia istnieją natomiast choroby reumatyczne, którymi zajmuje się specjalna dyscyplina medyczna – reumatologiaChoroby reumatyczne

Co to jest “reumatyzm”?

Lek.Med. Anna Patkowska: Schorzenia reumatyczne to ponad 200 różnych chorób układu mięśniowo-szkieletowego. Chorób tych nie należy traktować jako jednej dolegliwości. Należą do nich zarówno łagodne, miejscowe stany patologiczne, np. “łokieć tenisisty”, jak i poważne schorzenia stanowiące zagrożenie dla życia, takie jak np. toczeń trzewny. Różnią się one objawami, przebiegiem i rokowaniem. Łączy je to, że atakują różne elementy narządu ruchu, tj. stawy, kości, mięśnie, ścięgna i więzadła. Schorzenia reumatyczne dotyczą pacjentów w różnych grupach wiekowych, także młodych, dorosłych i dzieci. Częstość występowania chorób reumatycznych rośnie wraz z wiekiem .Najbardziej rozpowszechnione są: choroba zwyrodnieniowa stawów, bóle okolicy kręgosłupa i zmiany okołostawowe, określane “reumatyzmem tkanek miękkich”. Głównym schorzeniem kości jest osteoporoza, która najczęściej pojawia się u kobiet w okresie menopauzy i u osób starszych. Artropatie zapalne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa są rzadsze, ale charakteryzują się cięższym przebiegiem i poważniejszym rokowaniem.

Jakie są objawy i następstwa chorób reumatycznych?

AP: Ból i uczucie sztywności są najczęstszymi objawami schorzeń układu mięśniowo- szkieletowego. Ból może mieć charakter ostry, jak np. w podagrze, częściej przyjmuje postać chroniczną, utrzymując się tygodniami. W niektórych przypadkach dolegliwościom bólowym towarzyszy obrzęk i ograniczony zakres ruchu w jednym lub w licznych stawach. Mogą wystąpić objawy ogólne, jak osłabienie, gorączka, spadek wagi ciała. Niezbędna jest wówczas szybka diagnostyka, ustalenie prawidłowego rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Jeśli rozpoznanie nastąpi zbyt późno, zmiany w narządzie ruchu stają się nieodwracalne, prowadząc do poważnego ograniczenia sprawności ruchowej. Dlatego czas od rozpoznania choroby do podjęcia leczenia powinien być jak najkrótszy (tj. do 3 miesięcy). Skutki chorób reumatycznych mogą znacznie ograniczać aktywność zawodową i społeczną, a w wielu przypadkach prowadzą do trwałego inwalidztwa.

Jaką pomoc niesie chorym na reumatyzm współczesna medycyna?

AP: Prawidłowe postępowanie lecznicze w chorobach reumatycznych polega na skojarzeniu kilku metod opieki nad pacjentem. Powszechnie stosowane są niesterydowe leki przeciwzapalne, które przynoszą ulgę wielu chorym. Nie działają one jednak przyczynowo i wiążą się ryzykiem uszkodzenia przewodu pokarmowego. Leki immunosupresyjne i tzw. leki modyfikujące znajdują zastosowanie w cięższych schorzeniach, tj. chorobach układowych tkanki łącznej i artropatiach zapalnych. Spowalniają rozwój choroby, opóźniają proces uszkadzania stawów, ale nie wszystkim pomagają. Od kilku lat dostępne są w Polsce preparaty najnowszej generacji, tzw. leki biologiczne, które w odróżnieniu od leków tradycyjnych hamują proces niszczenia stawów. W planie leczenia oprócz farmakoterapii należy uwzględnić kinezyterapię, tj. gimnastykę leczniczą oraz zabiegi fizykalne. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. Najczęściej wykonuje się synowektomię, tj. usunięcie zmienionej zapalnie błony maziowej stawu lub endoprotezoplastykę, czyli wymianę chorego stawu na sztuczny.

Czy chorobom reumatycznym można zapobiegać?

AP: Przyczyny powstawania chorób reumatycznych są złożone i nie do końca poznane. Duże znaczenie ma predyspozycja genetyczna, na którą nakłada się wpływ szkodliwych czynników środowiskowych, jak infekcje, urazy, przeciążenia narządu ruchu związane z pracą zawodową lub wyczynowym uprawianiem sportu. Istotne znaczenie w profilaktyce chorób reumatycznych ma utrzymanie prawidłowej wagi ciała, ponieważ otyłość przyśpiesza rozwój zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i stawów kończyn dolnych, głównie biodrowych i kolanowych. Ważna jest zbilansowana dieta zapewniająca prawidłową podaż białka, wapnia, witaminy C oraz mikroelementów, które są niezbędne do utrzymania prawidłowej masy kostnej i metabolizmu chrząstki stawowej. Nie można również zapominać o regularnej, rekreacyjnej aktywności fizycznej i ćwiczeniach ogólnie usprawniających, które pozwalają zachować sprawność mięśni i stawów oraz sprzyjają lepszej koordynacji ruchowej.

autor: lek.med. Anna Patkowska

Poradnia Reumatologiczna KCM Clinic