To jedna z najczęstszych chorób w krajach wysoko rozwiniętych, tzw. plaga współczesnej cywilizacji.. Najczęściej ujawnia się po 40–tym roku życia. Bardzo często pacjenci nie wiedzą o tym, że choroba ich dotyczy, przebiega bowiem często bez żadnych objawów klinicznych prowadząc do takich powikłań, jak przerost mięśnia sercowego, zawał serca, udar mózgu, niewydolność nerek.

Co to jest nadciśnienie tętnicze?

To choroba układu krążenia charakteryzująca się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem krwi powyżej normy, prowadzącym do powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia i Towarzystw Kardiologicznych, granicą normy jest 139 dla ciśnienia skurczowego („górnego”) oraz 89 dla ciśnienia rozkurczowego („dolnego”). Jeśli więc przy kilkukrotnym pomiarze ciśnienia tętniczego wynik jest wyższy niż 140/90 mm Hg, wówczas stwierdzamy nadciśnienie tętnicze i konieczne jest wdrożenie leczenia. Za optymalne uważa się ciśnienie skurczowe poniżej 120, a rozkurczowe poniżej 80 mm Hg.

Co sprzyja ujawnieniu się nadciśnienia tętniczego?

Głównymi czynnikami ryzyka są wiek (powyżej 65 r. życia choruje na nadciśnienie ok. 50% osób), płeć męska, obciążenie rodzinne, cukrzyca, wysoki poziom lipidów we krwi, palenie papierosów, niewielka aktywność fizyczna, nieodpowiednia dieta z nadużywaniem soli, otyłość, stres.

Skąd poznać, czy pacjent ma nadciśnienie tętnicze?

Rozpoznanie opiera się na pomiarze wartości ciśnienia. Z tego względu rozpoznanie następuje często z opóźnieniem i czas jego trwania jest trudny do określenia. Nadciśnienie tętnicze nie wywołuje żadnych typowych objawów. Jedynie w zaawansowanym ciśnieniu mogą występować uporczywe bóle głowy, głównie w okolicy potylicy oraz znużenie, uczucie niepokoju, drażliwość, uczucie niemiarowej pracy serca, zaburzenia snu i potencji. Druga grupa objawów wynika z choroby naczyń w przebiegu nadciśnienia tętniczego. Należą do niej krwawienia z nosa, krwiomocz, zaburzenia widzenia, objawy niedokrwienia mózgu, bóle wieńcowe i niewydolność serca.

Czy wskazane jest samodzielnie mierzenie ciśnienia tętniczego krwi?

Oczywiście. Ciśnienie wykazuje dużą zmienność, stąd rozpoznanie i kontrola terapii wymaga dokonania wielokrotnych pomiarów. Większa ilość pomiarów jest konieczna do postawienia diagnozy i ustalenia właściwego leczenia. Pomiar ciśnienia tętniczego, jest jednym z nielicznych badań, które pacjent może wykonywać sam. Nie jest to badanie trudne. W porozumieniu z lekarzem należy zakupić specjalny aparat do mierzenia ciśnienia – na rynku obecne są tradycyjne i elektroniczne aparaty. Należy unikać tzw. aparatów nadgarstkowych, które wykazują zbyt dużo błędnych wartości i nie są zalecane. Wszystkie pomiary należy notować w specjalnym zeszycie i okazywać lekarzowi w trakcie wizyty.

Co to jest ciśnienie skurczowe i rozkurczowe?

Serce działa jak pompa, z każdym skurczem wyrzucając pewną objętość krwi do aorty, skąd płynie ona do wszystkich naczyń organizmu. Ponieważ przepływ krwi ma charakter pulsacyjny, w trakcie każdego skurczu serca, ciśnienie w naczyniu cyklicznie się zmienia. Jego najwyższą wartość określamy mianem ciśnienia skurczowego, a najniższą – rozkurczowego. Ciśnienie tętnicze jest wypadkową pojemności minutowej serca oraz całkowitego oporu obwodowego i odpowiada sile, która sprawia że krew znajdująca się w naczyniach przepływa przez naczynia krwionośne do obwodu, „naciskając” równocześnie na ścianę naczynia.

Czy nadciśnienie jest niebezpieczne?

Zbyt wysokie ciśnienie działając długo i przewlekle, powoli uszkadza ścianę naczyń doprowadzając do zmian w ścianie naczyń (głównie nerkowych, mózgowych, wieńcowych), przerostu mięśnia sercowego i jego niewydolności. Przy bardzo wysokiej wartości może uszkodzić ścianę naczynia, doprowadzając np. do wylewu krwi do mózgu.

Czy można wyleczyć nadciśnienie?

Nadciśnienie tętnicze może być tzw. pierwotne i taka jest zdecydowana większość (około 95 % przypadków). Może być też wtórne, którego bezpośrednia przyczyna jest znana i jest objawem współistniejącej choroby. Nadciśnienie może towarzyszyć chorobom nerek, zwężeniu tętnicy nerkowej, innym chorobom naczyń lub chorobom gruczołów dokrewnych, jak choroby tarczycy. W tej grupie chorych istnieje możliwość wyleczenia nadciśnienia przez usunięcie jego przyczyny, np. rozszerzenie tętnicy nerkowej. Ważną rolę odgrywają tu czynniki dziedziczne. Odpowiadać za to mogą m. in. geny zwiększające wchłanianie sodu w nerkach, co sprzyja podwyższonemu ciśnieniu. Tutaj leczenie jest długotrwale, polega na wyeliminowaniu czynników ryzyka i leczeniu farmakologicznym.

Jak zapobiegać ciśnieniu lub wspomagać terapię ?

Zmiana stylu życia istotnie obniża wartości ciśnienia tętniczego u osób z ciśnieniem podwyższonym i może częściowo zapobiegać rozwojowi choroby u tych osób, które mają tzw. obciążenie genetyczne czyli rodzinne. Najważniejsze elementy leczenia niefarmakologicznego to: normalizacja masy ciała, przestrzeganie odpowiedniej diety, w tym nienadużywanie alkoholu, ograniczenie spożywania soli, ograniczenie spożywania tłuszczów, zaprzestanie palenia tytoniu i zwiększenie aktywności fizycznej.

Jakie badania powinny być wykonane u pacjenta z nadciśnieniem?

Badania wstępne mogą być wykonane u lekarza rodzinnego, jak badanie przedmiotowe, badanie wstępne krwi, wykluczenie cukrzycy, EKG, pomiar ciśnienia. Celem dalszej diagnostyki należy zgłosić się do poradni kardiologicznej do specjalisty kardiologa. Badania dodatkowe mają służyć wykryciu dodatkowych czynników ryzyka, ewentualnych przyczyn nadciśnienia wtórnego oraz powikłań narządowych. Obok dodatkowego badania krwi, do badań zalecanych należą: echokardiografia serca, RTG klatki piersiowej, Doppler tt szyjnych, Doppler tt nerkowych, badanie dna oka o okulisty. Celem oceny dalszego ryzyka sercowo-naczyniowego zalecana jest próba wysiłkowa na bieżni, która pozwala ocenić ryzyko współistniejącej choroby wieńcowej.

Czy badania te dostępne są w KCM?

Oczywiście, wykonujemy wszystkie konieczne dla pacjenta z nadciśnieniem badania, obejmujące konieczną diagnostykę kardiologiczną, USG/Doppler, radiologiczną oraz okulistyczną.

autor: dr n. med. Monika Mikulicz-Pasler

Poradnia Kardiologiczna KCM Clinic