Rak Prostaty występuje w Polsce u około 13 na 100 tys. mężczyzn. Chorobę rozpoznaje się zwykle u mężczyzn po 60 roku życia. Ryzyko zachorowania na raka stercza jest większe u mężczyzn, których ojciec lub brat chorowali lub chorują na ten nowotwór. Zasadniczo dzielimy stopień zaawansowania raka stercza na chorobę ograniczoną do narządu, gdy komórki raka znajdują się tylko w gruczole krokowym oraz chorobę uogólnioną, gdy nastąpił rozsiew (przerzuty) komórek nowotworowych poza stercz (najczęściej do węzłów chłonnych i kości).

Objawy raka stercza są niecharakterystyczne. Na ogół są nimi zaburzenia w oddawaniu moczu (np. wąski strumień moczu, trudności z rozpoczęciem oddawania moczu, krwiomocz). Wczesnym przejawem raka stercza jest zwiększenie stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA). Nowotwór można rozpoznać za pomocą kilku podstawowych badań. Jedno z najważniejszych polega na ocenie stanu stercza palcem przez odbytnicę (łac. per rectum). Jednak podstawę rozpoznania raka stanowi biopsja, czyli pobranie wycinków z gruczołu krokowego, zwykle pod kontrolą ultrasonografii przez odbytniczej. Biopsją stercza wykonuje się, jeśli wynik badania gruczołu krokowego palcem przez odbytnicę nasuwa podejrzenie raka i (lub) jeśli stężenie PSA w surowicy jest zwiększone.

Stopień zaawansowania raka ocenia się na podstawie badań obrazowych, np. ultrasonografii przez odbytniczej gruczołu krokowego, rezonansu magnetycznego, ultrasonografii jamy brzusznej, scyntygrafii kości, zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej. Stopień zaawansowania raka jest podstawowym czynnikiem, od którego zależy wybór metody leczenia. Wybór odpowiedniej metody zależy od wielu czynników, m. in. od stopnia zaawansowania i złośliwości nowotworu. Zależy też od wieku i ogólnego stanu chorego. Niektóre z metod, zwane metodami radykalnymi, pozwalają na usunięcie lub zupełne zniszczenie guza, inne służą zahamowaniu wzrostu nowotworu. Zasadniczą metodą umożliwiającą spowolnienie rozwoju raka stercza jest leczenie hormonalne. Jego celem jest ograniczenie wpływu hormonów męskich (głównie testosteronu) na gruczoł krokowy. Do metod radykalnych należą leczenie operacyjne oraz napromienianie (radioterapia).

Leczenie:

  • operacyjne (prostatektomia radykalna) polega na całkowitym wycięciu gruczołu krokowego wraz z pęcherzykami nasiennymi i węzłami chłonnymi miednicy oraz na ponownym połączeniu pęcherza moczowego z cewka moczową. Operację wykonuje się najczęściej przez cięcie powyżej spojenia łonowego lub na kroczu albo na drodze laparoskopowej.
  • radioterapia radykalna występuje w dwóch formach. Jedna z nich polega na napromienianiu stercza i jego najbliższej okolicy od zewnątrz, druga - zwana brachyterapią - na wprowadzeniu izotopu radioaktywnego do wnętrza gruczołu krokowego. Napromienianie od zewnątrz stosuje się jako samodzielną metodę leczenia radykalnego lub jako uzupełnienie leczenia operacyjnego.
  • leczenia hormonalnego opiera się na wpływie hormonów płciowych męskich (androgenów) na rozwój gruczołu krokowego i raka tego narządu. Zasadniczym hormonem męskim jest testosteron produkowany przez jądra. Istotę hormonoterapii raka stercza stanowi wyeliminowanie wpływu androgenów na nowotwór. Efekt ten można uzyskać dzięki operacyjnemu usunięciu jąder (kastracji) lub dzięki stosowaniu leków, które blokują dostęp androgenów do komórek nowotworu albo hamują produkcję androgenów przez jądra.

Gdy stwierdza się przerzuty nowotworowe do węzłów chłonnych lub do innych narządów (najczęściej zmiany występują w kościach) można zastosować chemioterapię. Gdy występują przerzuty do kości, a w szczególności, gdy są one bolesne, można zastosować radioizotopy (stront, samar) podawane dożylnie oraz leki z grupy bifosfonianów.

Stosowanie właściwej diety może zmniejszyć ryzyko rozwoju raka gruczołu krokowego oraz nawrotu choroby, a także spowolnić jej postęp. Spożywanie zwiększonej ilości warzyw i owoców bogatych w tzw. przeciwutleniacze oraz ryb zawierających kwasy tłuszczowe omega 3 ma duży wpływ na poprawę zdrowia w chorobach przewlekłych. Chorzy powinni wprowadzić do swojej codziennej diety produkty sojowe oraz zawierające likopen (pomidory i ich przetwory, arbuz, grejpfrut różowy, papaja), selen (ryby, czosnek, orzechy), witaminę E (przetwory pomidorowe, orzechy, szpinak) i D (promienie słoneczne – nie ma jej w produktach roślinnych), ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych, a także zwiększyć aktywność fizyczną. Dzięki temu naturalna dieta może być czynnikiem, który sprzyja leczeniu. Zmiany w sposobie odżywiania stwarzają nadzieję na skuteczne zapobieganie rakowi stercza i pomoc w procesie leczenia choroby. Odpowiednia dieta i styl życia nie mogą jednak zastąpić właściwego leczenia farmakologicznego, chirurgicznego i/lub radioterapeutycznego raka stercza.

autor: specjalista urolog Tomasz Gede

Oddział  Urologiczny KCM Clinic